Uwaga na imiesłowy!

Imiesłowy to formy czasownika, które sprawiają użytkownikom języka wiele trudności. Problemy mają zarówno uczniowie klas 7 szkoły podstawowej, licealiści, jak i dorośli. Wiele wątpliwości dotyczy pisowni „nie” z imiesłowami, ale również posługiwania się konstrukcjami zawierającymi imiesłowowe równoważniki zdania (bardzo często można spotkać błędne sformułowania typu: Idąc przez most, wiatr zerwał mu czapkę).
O czym należy pamiętać?
1. Gdy stosujemy imiesłów przysłówkowy, należy pamiętać o tym,  że wykonawca czynności (podmiot)  w obu wypowiedzeniach składowych powinien być ten sam.
Przykłady:
Spiesząc się na przystanek, uciekł mi tramwaj.  – zdanie niepoprawne (inne podmioty).
Spiesząc się na przystanek, spóźniłem się na tramwaj. – zdanie poprawne (ja się spieszyłem, ja się spóźniłem).
2. Imiesłów przysłówkowy stosujemy wtedy, gdy chcemy poinformować o powiązanych ze sobą dwóch czynnościach,
z których jedna jest wyrażona czasownikiem osobowym. Jeżeli obie czynności odbywają się jednocześnie, to oprócz czasownika osobowego stosujemy imiesłów przysłówkowy współczesny, np. Siedząc na ławce, wspominał wakacje – zdanie poprawne (dwie czynności, które odbywają się jednocześnie). Trzeba pamiętać, że czas trwania czynności wskazanej w zdaniu podrzędnym i nadrzędnym powinien być zbieżny. Błędne są więc konstrukcje, w których widoczna jest dysproporcja między czasem trwania jednej a drugiej czynności.
Błąd: Będąc uczniem, pojechał na mecz („bycie uczniem” to stan trwający kilkanaście lat, a wyjazd na mecz to czynność krótkotrwała w stosunku do pierwszej).
3. Jeżeli jedna z czynności jest wcześniejsza, to dla jej wyrażenia stosujemy imiesłów przysłówkowy uprzedni.
Zdanie poprawne: Obejrzawszy mecz, zadzwonił do koleżanki (najpierw obejrzał mecz, a później zadzwonił do koleżanki).
Błąd: Przeczytawszy książkę, był w niej błąd (nie zgadza się podmiot, jest też problem z następstwem czynności).
4. Imiesłowowy równoważnik zadania oddzielamy od zdania podrzędnego przecinkiem, nawet jeśli to tylko jedno słowo. Dlatego w zdaniu: Czytając, ziewał musi być przecinek.
Inny przykład: Przeczytawszy książkę, zadzwonił do kolegi.
5. Imiesłowy przymiotnikowe czynne i bierne z partykułą „nie” zapisujemy łącznie, np. niewierzący, nieznany.
Ciekawostka!
Wcześniej partykułę „nie” z imiesłowem przymiotnikowym  zapisywano łącznie, gdy występował w znaczeniu przymiotnikowym,  natomiast osobno – gdy w znaczeniu czasownikowym.  Przykłady:
– nieoceniony pracownik ( bezcenny, zasługujący na najwyższą    ocenę),
– nie oceniony pracownik (taki, którego jeszcze nie oceniono).
W 1997 Rada Języka Polskiego zmieniła tę zasadę  i obecnie  imiesłowy przymiotnikowe z partykułą „nie” zapisujemy łącznie. Dopuszcza się jednak pisownię rozłączną, np. gdy jest to świadome zaprzeczenie/przeciwstawienie: nie pijący, ale jedzący.
6. Imiesłowy przysłówkowe  z partykułą  „nie” zapisujemy osobno, np.  nie czytając, nie przeczytawszy.

Jeśli chcecie utrwalić sobie wiadomości na temat imiesłowów, zerknijcie również na prezentację (link znajduje się poniżej).

https://docs.google.com/presentation/d/e/2PACX-1vQiR7r7Htz7s4hkc7VXTKMkLpIx8qrmxaPNzsESuM9dqyx4yPwQp_YGV7ZTU4jc5Q/pub?start=true&loop=false&delayms=3000

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *